Newsletter

Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami na stronie dodaj swój e-mail:

Poradnik - Maluch - Zdrowie i odżywianie

Odra - objawy i leczenie

Zdrowie i odżywianie

To zakaźna choroba wirusowa, o której dzięki szczepieniom ochronnym na szczęście powoli zapominamy. Ale jak to z chorobami wirusowymi bywa - ich przebieg czasem bywa nieprzewidywalny.

W Polsce szczepienia przeciw odrze realizowane są od 1975 r. Dzięki temu, że są powszechne i obowiązkowe, udało się prawie całkowicie wyeliminować tę chorobę. Nadal jednak występują pojedyncze zachorowania, co wiąże się między innymi z pewną populacją osób nieszczepionych. Odra ma przebieg cykliczny, z okresem nieżytowo-gorączkowym, wysypkowym oraz okresem zdrowienia.

W wyjątkowych przypadkach może dojść do latencji wirusa, czyli uśpienia go w organizmie i rozwoju podostrego stwardniającego zapalenia mózgu. Jedynym źródłem zakażenia jest chory człowiek, a wirus przenosi się między ludźmi drogą kropelkową. Okres wylęgania choroby trwa od 9 do 14 dni, a zakaźność pojawia się na 5 dni przed wysypką i trwa aż do jej ustąpienia.

W odrze charakterystyczna jest kolejność pojawiania się objawów. W okresie nieżytowym dominują: gorączka, objawy nieżytu spojówek, nosa, gardła i dróg oddechowych. Wyglądowi "zapłakanej twarzy" towarzyszy suchy, szczekający kaszel. Czasem na śluzówkach jamy ustnej widoczne są białe plamki, tzw. plamki Koplika.

Po 2-4 dniach pojawia się charakterystyczna plamista, żyworóżowa wysypka. Typowa dla odry jest specyficzna kolejność pojawiania się wysypki - najpierw za uszami i na czole, następnie na twarzy, szyi, tułowiu i kończynach. Często pacjent ponownie wówczas gorączkuje, a jego kaszel nasila się. Po ok. 4-5 dniach następuje okres zdrowienia i wysypka zaczyna ustępować w takiej kolejności, w jakiej się pojawiła.

Naskórek łuszczy się i daje wrażenie brudnej skóry. Niestety odra, tak jak każda choroba wirusowa, może przebiegać ciężko i z powikłaniami. Do najczęstszych powikłań należą: zapalenie płuc (czasem przebiegające z niewydolnością oddechową), zapalenie mięśnia sercowego, ropne zapalenie ucha oraz (na szczęście rzadkie) zapalenie mózgu.

W sytuacji przetrwania wirusa w organizmie, czyli tzw. zakażenia latentnego, po wielu latach może dojść do rozwoju podostrego, stwardniającego zapalenia mózgu. W przypadku odry, tak jak i innych chorób wirusowych, wciąż brak jest specyficznego leczenia. Najlepszą ochroną przed chorobą jest profilaktyka, czyli szczepienia ochronne.

Ryzyko zachorowania na odrę w Polsce jest małe, wciąż jednak rocznie choruje od 11 do 140 dzieci, głównie nieszczepionych. Ryzyko zachorowania na odrę niezaszczepionego dziecka jest aż 66 razy większe niż dziecka prawidłowo szczepionego. W Polsce do szczepienia przeciw odrze stosuje się szczepionki skojarzone, tzn. jedna szczepionka chroni przed zachorowaniem na odrę oraz świnkę i różyczkę.

Wszystkie dostępne szczepionki zawierają żywe wirusy, ale tak osłabione i zmodyfikowane, że nie wywołują one u zdrowych dzieci choroby, lecz jedynie silnie stymulują produkcję przeciwciał ochronnych, odpowiedzialnych za odporność. Celem stosowania szczepienia jest uzyskanie indywidualnej ochrony przed zachorowaniem na odrę oraz poprzez masowe szczepienia doprowadzenie do osiągnięcia odporności zbiorowiskowej i przerwania przenoszenia się wirusa w całej populacji.

Odporność poszczepienna jest długotrwała. Około 5% dzieci, które otrzymały jedną dawkę szczepionki, nie wytwarza długotrwałej odporności przeciwko odrze, dlatego zaleca się podanie wszystkim dzieciom drugiej, uzupełniającej dawki. Rzadko zdarza się, aby prawidłowo zaszczepione dzieci zachorowały na odrę.

Jeśli jednak do tego dojdzie, choroba przebiega znacznie łagodniej i nie występują jej powikłania. Jak po każdym szczepieniu i tutaj także mogą wystąpić niepożądane odczyny poszczepienne, ale obserwowane są one stosunkowo rzadko.

Do odczynów niepożądanych po szczepieniu należą

  • Odczyny miejscowe: najczęściej zaczerwienienie, obrzęk i bolesność w miejscu podania szczepionki, występujące ok. 1-2 dni po szczepieniu, gorączka ok. 38-39°C, która pojawia się najczęściej między 5. a 12. dniem po szczepieniu, u ok. 5-15% dzieci.
  • Gorączka ustępuje zwykle po 1-2 dniach.
  • U około 5% dzieci pojawia się odropodobna wysypka, w czasie 5-14 dni po szczepieniu. Ustępuje ona samoistnie po 1-2 dniach.
  • Przejściowo obniżony poziom płytek krwi odpowiedzialnych za jej krzepnięcie
  • U mniej niż jednego na milion dzieci zaszczepionych około 5 do 15 dni po szczepieniu mogą wystąpić reakcje neurologiczne, np. drgawki gorączkowe, bóle i zawroty głowy.
  • Łagodne zapalenie mózgu stwierdza się w 1 przypadku na 3 miliony zaszczepionych dzieci. Ryzyko wystąpienia tych poważnych powikłań neurologicznych po szczepieniu żywym wirusem odry jest znacznie mniejsze niż ryzyko ich wystąpienia w wyniku zachorowania na odrę.

Jak po każdym szczepieniu i tutaj może zdarzyć się reakcja alergiczna (więcej niż 1 przypadek na milion podanych dawek), dlatego zawsze po szczepieniu zaleca się, aby pozostać na terenie przychodni przez 20-30 minut. Mimo że szczepionka zawiera żywe wirusy, po szczepieniu nie przenoszą się one od osoby zaszczepionej na inne osoby z jej otoczenia.

Szczepionki przeciw odrze, śwince zarejestrowane są dla dzieci od 12. miesiąca życia, bez ograniczeń wiekowych dla osób dorosłych. Jako szczepienie podstawowe podaje się jedną dawkę szczepionki u dzieci w 13.-14. miesiącu życia. Dawkę przypominającą stosuje się zazwyczaj u dzieci w 10. roku życia.

Jeśli ze względów epidemiologicznych zaistniałaby potrzeba zastosowania szczepionki u młodszych niż 12-miesięcznych niemowląt, to należy się liczyć z niewystarczającą odpowiedzią poszczepienną, t.j. niskim poziomem przeciwciał po szczepieniu, i takie szczepienie należy powtórzyć.

Szczepionki przeciw odrze. Przeciwwskazania

Warto wspomnieć, że istnieje grupa osób - zarówno dzieci, jak i dorosłych - które nie mogą być szczepione żywą szczepionką przeciw odrze, śwince i różyczce.

Przeciwwskazaniem do szczepienia są ciężkie niedobory odporności, także leczenie lekami obniżającymi odporność, np. lekami przeciwnowotworowymi, sterydami podawanymi ogólnie.

Nie mogą być szczepieni także ci pacjenci, którzy leczeni byli preparatami krwi lub krwiopochodnymi ani kobiety w ciąży. Natomiast przechorowanie odry, świnki lub różyczki nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia.

Lek. med. Dorota Moroz-Ładniak,
specjalista IIº - pediatra

Pozostałe porady

Bolesne mleczaki – pomóż dziecku przetrwać ząbkowanie

Zdrowie i odżywianie

Pierwszy ząb pojawia się między 6. a 7. miesiącem życia dziecka. Cały proces kształtowania się mlecznych zębów trwa do 3. roku życia, a ból z nim związany przysparza dziecku i rodzicom niemało stresu. Jak krok po kroku przebiega proces ząbkowania? Jakie są jego objawy i sposoby na złagodzenie bólu?

Czytaj dalej
Gabinet z przymrużeniem oka

Zdrowie i odżywianie

Choć efekty działań dentysty oraz ortodonty bywają spektakularne, związane z wizytami niedogodności i ból zdecydowanie łatwiej jest znieść dorosłym. Młodszym pacjentom przyda się odpowiednia motywacja, przygotowany na przyjęcie najmłodszych gabinet i personel.

Czytaj dalej
Profilaktyka nadwagi i otyłości u dzieci

Zdrowie i odżywianie

Przeciwdziałanie otyłości to proces, który powinien rozpoczynać się już od okresu rozszerzania diety niemowlaka.

Czytaj dalej

Polecane produkty

OptiMusss

Zdrowa Kropla Przyjemności! OptiMusss to nowoczesne preparaty musujące zawierające soki owocowe: pomarańczowy, brzoskwiniowy i cytrynowy. Preparaty OptiMusss nie zawierają cukru i mogą być stosowane przez diabetyków. Czytaj dalej

Magazyn dziecko - najlepsza inwestycja

JESIEŃ | 2016

W najnowszym wydaniu naszego kwartalnika znajdziecie wiele praktycznych porad oraz przegląd nowości z rynku parentingowego!

Tylko 6,90 zł

Poradnik

Biegaj z wózkiem!

Podróże i wyprawy

Pojawienie się na świecie dziecka, jak wielu uważa, wywraca rodzicom świat ... Czytaj dalej
Bolesne mleczaki – pomóż dziecku przetrwać ząbkowanie

Zdrowie i odżywianie

Pierwszy ząb pojawia się między 6. a 7. miesiącem życia dziecka. Cały proces ... Czytaj dalej
Zobacz wszystkie