Newsletter

Jeśli chcesz być na bieżąco z nowościami na stronie dodaj swój e-mail:

Ekspert radzi - Pediatra

Słowniczek zimowego (nie) chorowania cz. I

Lek. med. Dorota Moroz - Ładniak Pediatra

Poznaj hasła z naszego słowniczka i dowiedz się, bezpośrednio od lekarza pediatry, czym są choroby i infekcje dręczące nas zimą, jak je leczyć, unikać nawrotów, jak chronić rodzinę. Zapewniamy, że do tych stron zechcesz wracać wielokrotnie.

Angina

Angina to inaczej ostre zapalenie migdałków podniebiennych i błony śluzowej gardła. Klasycznym czynnikiem wywołującym anginę są bakterie o nazwie paciorkowce beta hemolizujące z grupy A, choć obraz anginy może także występować w przebiegu zakażenia wirusowego (np. mononukleozy) lub grzybiczego. Jest to choroba zakaźna, przenoszona drogą kropelkową, występująca w każdym wieku, choć najczęściej chorują na nią dzieci między 3. a 15. rokiem życia.

Okres wylęgania choroby wynosi 2 do 5 dni, od dnia kontaktu z osobą chorą. Migdałki to struktury o utkaniu limfatycznym, zlokalizowane za łukami podniebiennymi. Gdy dojdzie do ich zakażenia i rozwoju anginy to stają się one żywoczerwone, rozpulchnione, pojawia się na nich wydzielina ropna, a na podniebieniu często wybroczyny. Powoduje to ból, czasem tak silny, że utrudnia połykanie, a niekiedy nawet mowę (tzw. kluski w gardle).

Objawom tym towarzyszy gorączka, ogólne złe samopoczucie oraz powiększają się węzły chłonne szyjne. Zwykle angina trwa ok. 4–6 dni. Podanie antybiotyku skraca okres choroby (antybiotyk należy stosować w anginie paciorkowcowej przez 10 dni, pomimo ustąpienia objawów).

Anginę rozpoznaje się na podstawie obrazu choroby. Czasem potwierdza się zakażenie przy pomocy szybkiego testu, wykonywanego bezpośrednio przy chorym lub na podstawie bakteriologicznego wymazu z gardła. Klasyczne badania bakteriologiczne są zarezerwowane dla sytuacji takich, jak brak efektu stosowanego leczenia lub częste nawroty anginy.

Nieleczona lub źle leczona angina czasem może się powikłać. Do powikłań anginy należą: ropień okołomigdałkowy, zapalenie ucha środkowego, zapalenia zatok, gorączka reumatyczna czy ostre kłębuszkowe zapalenie nerek. Dlatego po przechorowaniu anginy warto zrobić badanie moczu i morfologię krwi, a czasem EKG.

zdjęcie: Fotolia

Antybiotyki

Antybiotyki to związki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, czyli niszczącym bakterie (antybiotyki nie zwalczają wirusów). Ze względu na sposób działania dzieli się je na antybiotyki bakteriobójcze oraz bakteriostatyczne.

Podstawą wyboru antybiotyku w leczeniu jest znajomość jego aktywności przeciwbakteryjnej, czyli na jakie bakterie dany antybiotyk działa (żaden antybiotyk nie działa na wszystkie rodzaje bakterii). Niektóre antybiotyki występują w dwóch formach – doustnej oraz pozajelitowej, czyli umożliwiającej podanie leku w iniekcji.

Istnienie antybiotyku w dwóch formach jest bardzo wygodne w terapii, ponieważ można początkowo – wtedy, gdy stan chorego jest cięższy – stosować formę pozajelitową, a po uzyskaniu stanu poprawy można kontynuować antybiotykoterapię, podając ten sam lek doustnie.

Podczas leczenia antybiotykiem istotne jest podawanie dawek w równych odstępach czasu oraz kontynuowanie terapii przez odpowiednią liczbę dni (nie wolno skracać samemu okresu leczenia antybiotykiem, ponieważ sprzyja to powstawaniu opornych bakterii).

Warto także pamiętać, że nie ma leku przeciwbakteryjnego, tj. antybiotyku pozbawionego objawów ubocznych. Szacuje się, że objawy uboczne podczas terapii występują u około 5 procent dzieci.

Częstość działań ubocznych rośnie przy niekontrolowanym – zbyt krótkim lub zbyt długim stosowaniu leku (np. lekooporność). W trakcie leczenia antybiotykiem jego działaniu podlega chory oraz jego fizjologiczna, czyli prawidłowa flora. Flora fizjologiczna odgrywa bardzo istotną, wieloraką rolę, między innymi w blokowaniu dostępu do powierzchni błony śluzowej przewodu pokarmowego bakteriom chorobotwórczym.

Od kilku lat tworzone są rekomendacje postępowania w zakażeniach układu oddechowego, aby łatwiej było podjąć decyzję o podaniu antybiotyku tak, by optymalna terapia antybiotykowa oznaczała terapię o wysokiej skuteczności, była obciążona możliwie najmniejszymi działaniami ubocznymi i wiązała się z niskim ryzykiem rozwoju oporności na antybiotyki.

Jak zatem stosować antybiotyk, aby terapia była skuteczna i bezpieczna?

  • Dawkowanie i sposób przyjmowania antybiotyku muszą być ściśle przestrzegane, zgodnie z zaleceniem lekarza oraz według wskazań producenta.
  • Należy pamiętać o stałych godzinach przyjmowania tabletek, a kuracja powinna być przeprowadzana przez odpowiednią liczbę dni.
  • Nie powinien być on zażywany razem z witaminami, ponieważ w ten sposób można wzmocnić chorobotwórcze bakterie.
  • Nie należy popijać go mlekiem, kefirem, jogurtem, ponieważ są to produkty bogate w jony wapnia, wiążące się z antybiotykami i uniemożliwiające ich działanie, najlepsza do popijania leków jest woda.
  • Razem z antybiotykiem należy przyjmować probiotyczne bakterie, które pomogą odbudować florę fizjologiczną.
  • Nigdy nie należy zaczynać kuracji samodzielnie! Nie można antybiotykami leczyć np. przeziębienia.

Bakterie (drobnoustroje chorobotwórcze)

To bardzo różnorodna grupa mikroorganizmów, o różnych kształtach (ziarenkowce, pałeczki laseczki, przecinkowce, spiralki itd.), które występują wszędzie (nawet w ekstremalnych warunkach środowiska).

Bakterie mogą łączyć się ze sobą i tworzyć dwoinki, łańcuszki lub nieregularne skupiska. Mogą żyć z nami w symbiozie i wtedy zarówno organizm ludzki, jak i bakterie czerpią z tego korzyści, lub wywoływać choroby i wtedy nie są pożądane. Wszystkie bakterie dzielimy na G(+) i G(-) w zależności od tego, jak się barwią metodą Grama.

Do groźnych dla człowieka bakterii należą bakterie tworzące otoczki (tzw. bakterie otoczkowe), ponieważ mają one skłonność do wywoływania zakażeń inwazyjnych. Najbardziej niebezpieczne postacie zakażeń inwazyjnych to posocznica oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Jednym z trzech rodzajów bakterii otoczkowych są pneumokoki.

Pneumokoki to bakterie G(+), pod mikroskopem przypominają dwie przyklejone do siebie kuleczki – dlatego nazywa je się dwoinkami, a ponieważ w większości odpowiadają za zapalenia płuc, stąd nazwa dwoinki zapalenia płuc. Bakterie te tworzą otoczkę polisacharydową (widoczna pod mikroskopem elektronowym). Otoczka polisacharydowa umożliwia dostosowanie się bakterii do warunków środowiska. Dzięki niej pneumokok potrafi egzystować na śluzówkach nosa i gardła (ulubionym miejscem są śluzówki dziecięce). Dzięki tej otoczce pneumokok staje się niewidoczny dla antybiotyków.

Przy słabej odporności bakterie przekraczają wszelkie bariery ochronne i dostają się do krwi, a wraz z nią do najodleglejszych zakamarków naszego organizmu. Mogą więc spowodować sepsę, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, ciężkie zapalenie płuc i opłucnej.

Najskuteczniejszą formą zabezpieczenia dzieci przed inwazyjną chorobą pneumokokową są szczepienia, które także zmniejszają częstość zakażeń nieinwazyjnych, redukują nosicielstwo i chronią przed występowaniem szczepów opornych na antybiotyki.

Kolejnym rodzajem bakterii otoczkowych są meningokoki. Spośród 13 grup serologicznych meningokoków za ponad 90 procent zakażeń odpowiada 5 z nich: A,B,C,Y, W 135. W Polsce odnotowuje się głównie zachorowania na meningokoki B i C. Bakterie te wywołują inwazyjną chorobę meningokokową, czyli zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz sepsę.

Wywołane przez meningokoki zakażenie inwazyjne może w ciągu kilku godzin doprowadzić do stanu zagrożenia życia. Wczesne objawy choroby są trudne do rozpoznania, czasem niezauważalne lub mylące, ponieważ choroba ta może przypominać grypę lub zakażenie wirusowe.

Największe ryzyko choroby meningokokowej wynika z tego, że nie zostanie ona w porę rozpoznana, a co za tym idzie szybko i właściwie leczona. Przechorowanie choroby meningokokowej w około 11–19 procentach pozostawia trwałe następstwa. Najlepszym, najwłaściwszym sposobem na ochronę dzieci przed tą chorobą są szczepienia.

Aktualnie dostępne są już szczepionki przeciw meningokokom C, B oraz skojarzona szczepionka przeciw A, C, Y i W 135. Kolejną z grona bakterii otoczkowych wywołującą chorobę inwazyjną jest pałeczka hemofilia (Haemophilus Influenzae typ B). Jest ona odpowiedzialna za chorobę inwazyjną wieku niemowlęcego i wczesnodziecięcego, podgłośniowe zapalenie krtani, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i sepsę. Na szczęście dzięki obowiązkowym szczepieniom infekcje te występują już znacznie rzadziej.

Grypa

Jest chorobą wirusową o ostrym przebiegu, którą wywołują wirusy grypy typu A, B, C. Objawy grypy występują nagle i są silnie wyrażone. Pojawia się więc wysoka gorączka, złe samopoczucie, uczucie rozbicia, bóle mięśni, głowy, suchy kaszel.

Przeciętnie choroba trwa ok. 5–7 dni, ale osłabienie może utrzymywać się nawet przez kilkanaście dni. Niestety czasem w przebiegu grypy pojawiają się powikłania, co wiąże się ze stanem zdrowia oraz wiekiem pacjenta.

Powikłania grypy mogą dotyczyć wielu układów m.in.: układu oddechowego (zapalenia płuc, zapalenia oskrzelików), krążenia (zapalenie mięśnia sercowego ), nerwowego czy problemów laryngologicznych (zapalenie ucha środkowego, głuchota pozapalna).

Co roku występują epidemie grypy, co związane jest z ciągłą ewolucją, a więc zmiennością wirusa. Wirus ten jest wyjątkowo plastyczny, tzn. z jednej strony ma dużą zdolność adaptacji do różnych gospodarzy, a z drugiej – ma zdolność do unikania ich układu odpornościowego.

Wirus grypy przenosi się drogą kropelkową, a więc wyjątkowo łatwo. Spośród wszystkich chorób zakaźnych grypa powoduje największą ilość zachorowań. Wciąż najtańszą, a jednocześnie najbardziej skuteczną bronią w walce z grypą jest profilaktyka, czyli szczepienia, które można prowadzić już u niemowląt od 6. miesiąca życia.

                                                                                                                            zdjęcie: Fotolia

Infekcja górnych dróg oddechowych

Infekcja górnych dróg oddechowych to stan zapalny dotyczący jamy nosowej, gardła, krtani, tchawicy, zatok przynosowych i uszu. Jest to najczęstszy problem zdrowotny niezależnie od wieku.

Zakażenie może dotyczyć jednego narządu, ale najczęściej zajmuje kilka. W większości przypadków (ok. 80 do 90 procent, w zależności od grupy wiekowej) zakażenia są wywoływanie przez różne wirusy (rinowirusy, RS wirusy, korona wirusy, adenowirusy, grypy i paragrypy i wiele innych). Wśród najczęściej wykrywanych wirusów szczególne znaczenie ma wirus RS, który wywołuje m.in. zapalenie oskrzelików, często o ciężkim przebiegu.

Zakażenia górnych dróg oddechowych mogą przebiegać z bardzo różnymi objawami. Rozpoznaje się je na podstawie obrazu choroby. Główną drogą rozprzestrzeniania się czynników chorobotwórczych jest droga kropelkowa, ale niebagatelną rolę także pełnią ręce. Dlatego bardzo duży nacisk należy położyć na częste mycie rąk, gdyż na nich przenosimy wielokrotnie bardzo dużą ilość chorobotwórczych patogenów.

Piekący ból gardła, zatkany nos, katar, kaszel, ale także ogólne osłabienie i gorączka, czyli towarzyszące przeziębieniu symptomy, to przejaw walki pomiędzy atakującymi wirusami czy bakteriami a naszym układem odporności.

Obrzęk podrażnionej błony śluzowej układu oddechowego powoduje ból i zaczerwienienie gardła, utrudnia oddychanie przez nos. Wtedy, gdy oddychamy przez usta, gardło wysusza się jeszcze bardziej i jest obolałe. W drogach oddechowych zwiększa się produkcja śluzu, zaczynamy kichać, kasłać i, w ten sposób, wydalamy wirusy i bakterie na zewnątrz. Towarzyszy temu także ogólne osłabienie, gdyż walka z chorobą to duży wysiłek dla organizmu.

Większość wirusowych zakażeń dróg oddechowych nie wymaga szczególnego leczenia, poza stosowaniem środków łagodzących objawy. W przypadku infekcji bakteryjnej lub nadkażenia bakteryjnego, oprócz leczenia objawowego stosuje się leczenia antybiotykiem. O takim leczeniu decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta. W przypadku infekcji górnych dróg oddechowych należy pozwolić dziecku odpocząć, zadbać o to, aby wypijało dostateczną ilość ciepłych płynów.

Można zastosować ciepłą kąpiel z dodatkiem olejków aromatycznych (eukaliptusowego, sosnowego, majerankowego, tymiankowego). Gdy pojawi się gorączka lub dolegliwości bólowe, należy podać leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Czasem można stosować inhalacje.

Zarówno w profilaktyce, jak i w postępowaniu terapeutycznym przy nawracających zakażeniach dróg oddechowych szalenie istotne są więc następujące elementy:

  • prawidłowe leczenie stanu ostrego (uwaga na naduży- wanie antybiotyków) oraz współistniejących chorób przewlekłych
  • pełna realizacja szczepień ochronnych (zarówno obowiązkowych, jak i zalecanych)
  • prawidłowe nawyki higieniczne (częste mycie rąk, zasłanianie ust chusteczką lub łokciem podczas kaszlu i kichania, używanie wyłącznie chusteczek jednorazowych, a po ich użyciu mycie rąk)
  • prawidłowa, dobrze zbilansowana, urozmaicona dieta, karmienie piersią niemowląt
  • odpowiednia dawka ruchu, codzienne spacery, hartowanie, leczenie klimatyczne
  • prawidłowy wypoczynek, w tym dostateczna ilość snu
  • ograniczenie ekspozycji na czynniki drażniące (bierne palenie, czynniki chemiczne)
  • unikanie zbiorowisk ludzkich w okresach epidemicznych
  • unikanie kontaktu z osobami z infekcją (unikanie pocałunków i podawania rąk na powitanie)
  • częste wietrzenie pomieszczeń i dbałość o ich czystość
  • przerwa w nauce ewentualnie w pracy na czas choroby i czas niezbędny do rekonwalescencji
  • rozsądne stosowanie preparatów usprawniających lub przywracających prawidłowe działanie układu odpornościowego.

Infekcje wirusowe

Etiologia wirusowa to najczęstsza przyczyna ostrych infekcji układu oddechowego, ale także przewodu pokarmowego. Szczególnym okresem występowania tych infekcji jest jesień i zima choć także w lecie spotyka się je często.

Do zakażenia wirusowego dochodzi najczęściej drogą kropelkową, a więc w bardzo łatwy sposób, lub przez kontakt bezpośredni z wydzieliną nosogardła. Okres wylęgania dla większości wirusów wynosi kilka dni.

Choć przeszło 200 wirusów może infekować drogi oddechowe człowieka, to najczęstszą przyczyną pozostają rinowirusy (wywołują one głównie zapalenie błony śluzowej nosa i zatok oraz zapalenie gardła), adenowirusy (wywołują głownie zapalenia gardła i spojówek oczu), wirusy grypy i paragrypy oraz koronawirusy, RS wirusy i enterowirusy.

Przechorowanie infekcji wirusowej daje krótkotrwałą odporność, ponadto część wirusów ma wiele odmian. W efekcie przebycie większości zakażeń nie zapewnia trwałej odporności. Infekcje są szczególnie częste u małych dzieci, głównie ze względu na kontakt z rówieśnikami w żłobku lub przedszkolu.

Innym ważnym czynnikiem powodującym większą częstość infekcji wirusowych jest niedojrzałość układu immunologicznego. Infekcje wirusowe mogą dotyczyć wszystkich pięter układu oddechowego, tj. nosa, gardła, śluzówek jamy ustnej, krtani, tchawicy, oskrzeli, oskrzelików oraz płuc, a także przewodu pokarmowego.















            

Zobacz też:

Pozostałe pytania

Kalendarium wirusów, czyli kiedy i jak chronić dziecko

Alicja Karney Pediatra

Zakatarzone i kaszlące dzieci masowo pojawiają się w przychodniach od początku jesieni aż do późnej zimy. Jednak infekcje dróg oddechowych nie pojawiają się tylko w tym okresie. Wirusy dzielą się na te aktywne wyłącznie, gdy za oknem panuje niska temperatura, oraz na te, które aktywność zachowują przez cały rok. Jak wygląda kalendarium wirusów oraz kiedy i jak chronić dziecko przed infekcjami wyjaśnia ekspert programu „Zdrowa ONA” dr Alicja Karney, pediatra.

Czytaj dalej
Zdrowe trio: probiotyk, prebiotyk i synbiotyk

Grzegorz Wasążnik Pediatra

Słowo "probiotyk" budzi powszechny entuzjazm większości rodziców. Głównie dlatego, że kojarzy się z tym, co zdrowe i naturalne. W przypadku prebiotyków i synbiotyków skojarzenia nie są już tak oczywiste. Czym są i co je różni? Co łączy alergie i probiotyki? Wyjaśnia pediatra, Grzegorz Wasążnik.

Czytaj dalej
Siatki centylowe, jak mierzyć dziecko?

Grzegorz Wasążnik Pediatra

Kiedyś wszyscy wokół pytali rodziców, ile waży maluszek i ile ma centymetrów. Teraz coraz częściej mogą oni usłyszeć: "W którym jest centylu?".

Czytaj dalej
Gorączka - kiedy ją obniżać i w jaki sposób?

Lek. med. Dorota Moroz - Ładniak Pediatra

Konieczność zwalczania gorączki cały czas budzi wiele kontrowersji. Podwyższona temperatura ciała nie jest chorobą, lecz naturalną odpowiedzią organizmu na zakażenie i nie powinna być zbyt pochopnie zwalczana.

Czytaj dalej

Zadaj pytanie

Masz pytanie, ale nie znalazłeś odpowiedzi? Zadaj je jednemu z naszych ekspertów.

Nasi Eksperci

Magazyn dziecko - najlepsza inwestycja